3D baskıda lisanslar, indirdiğiniz modelin baskısını satıp satamayacağınızı belirler. CC BY, NC, SA kısaltmaları ve ticari kullanım bu konuda.
Bir modelin ücretsiz indirilebilmesi, onunla her şeyi yapabileceğiniz anlamına gelmez. Tasarımcı, eserinin nasıl kullanılacağını lisansla belirler. Model sitelerinin çoğu, modelin sayfasında lisansı açıkça gösterir.
Creative Commons (CC) lisansları birkaç yapı taşından oluşur. Her biri bir koşul ekler:
Görsel: 3DFound
"Baskıyı sat" sütunu, dosyanın değil, basılmış fiziksel ürünün satışını ifade eder. NC lisanslı bir modelin baskısını satmak, pazar yerinde veya sipariş üzerine olsun, ticari kullanım sayılır. Lisansların resmî metinleri creativecommons.org/licenses adresinde.
"Kişisel kullanım için ücretsiz" yazıyorsa? Bu bir CC lisansı değil, tasarımcının kendi koşuludur. Ticari kullanım izni yoktur.
Remix yaptım, artık benim mi? Hayır. Orijinal lisans remix'e de geçer. ND lisanslı modeli değiştirip paylaşamazsınız; NC lisanslı modelin remix'ini de satamazsınız. Remix yaparken orijinal modele bağlantı vermek, BY koşulunu yerine getirmenin standart yoludur.
Lisansı CC BY ama model bir çizgi film karakteri? Tasarımcı size yalnızca kendi emeğinin hakkını verebilir. Marka, karakter veya logo başkasına aitse, o karakterin baskısını satmak lisanstan bağımsız olarak telif ve marka hakkı sorunudur. Figür, logo ve takım armalarında bu sık görülür.
Ücretli aldığım modelin baskısını satabilir miyim? Ücretli model sitelerinde lisans genellikle kişisel kullanım içindir. Bazı tasarımcılar ayrı bir "ticari lisans" veya üyelik paketi sunar. Satın aldığınız sayfadaki koşulları okuyun.
STL dosyasının kendisini paylaşmak? CC lisanslarında izin varsa atıfla paylaşılabilir. Ücretli modellerin dosyasını paylaşmak neredeyse her zaman yasaktır.
Kendi tasarımımı paylaşırken hangi lisansı seçmeliyim? Başkalarının baskı satmasını istemiyorsanız NC içeren bir lisans, değiştirilmiş sürümlerin de açık kalmasını istiyorsanız SA içeren bir lisans seçin. Herkesin her amaçla kullanmasından memnunsanız CC BY veya CC0 en serbest seçeneklerdir.
Emin olmadığınızda tasarımcıya mesaj atıp izin istemek en temiz yoldur; birçok tasarımcı küçük ölçekli satışa izin verir veya uygun bir ücret ister. Aldığınız izni yazılı olarak saklayın.
Bu konu genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Türkiye'de fikri haklar 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamındadır; ticari bir iş kuruyorsanız bir avukata danışmak yerinde olur.
Bir modelin ücretsiz indirilebilmesi, onunla her şeyi yapabileceğiniz anlamına gelmez. Tasarımcı, eserinin nasıl kullanılacağını lisansla belirler. Model sitelerinin çoğu, modelin sayfasında lisansı açıkça gösterir.
Creative Commons kısaltmaları
Creative Commons (CC) lisansları birkaç yapı taşından oluşur. Her biri bir koşul ekler:
- BY (Attribution, atıf): Tasarımcının adını belirtmelisiniz. Tüm CC lisanslarında (CC0 hariç) vardır.
- SA (ShareAlike, aynı lisansla paylaş): Modeli değiştirip paylaşırsanız, yeni hâlini de aynı lisansla paylaşmalısınız.
- NC (NonCommercial, ticari olmayan): Ticari amaçla kullanamazsınız.
- ND (NoDerivatives, türetme yok): Modeli değiştirilmiş hâliyle paylaşamazsınız.
Görsel: 3DFound
Hangi lisans neye izin verir?
| Lisans | Kendin için bas | Baskıyı sat | Değiştirip paylaş |
|---|---|---|---|
| CC0 / Kamu malı | Evet | Evet | Evet, koşulsuz |
| CC BY | Evet | Evet, atıfla | Evet, atıfla |
| CC BY-SA | Evet | Evet, atıfla | Evet, aynı lisansla |
| CC BY-ND | Evet | Evet, atıfla | Hayır |
| CC BY-NC | Evet | Hayır | Evet, ticari olmayan |
| CC BY-NC-SA | Evet | Hayır | Evet, aynı lisansla, ticari olmayan |
| CC BY-NC-ND | Evet | Hayır | Hayır |
"Baskıyı sat" sütunu, dosyanın değil, basılmış fiziksel ürünün satışını ifade eder. NC lisanslı bir modelin baskısını satmak, pazar yerinde veya sipariş üzerine olsun, ticari kullanım sayılır. Lisansların resmî metinleri creativecommons.org/licenses adresinde.
Sık karıştırılan durumlar
"Kişisel kullanım için ücretsiz" yazıyorsa? Bu bir CC lisansı değil, tasarımcının kendi koşuludur. Ticari kullanım izni yoktur.
Remix yaptım, artık benim mi? Hayır. Orijinal lisans remix'e de geçer. ND lisanslı modeli değiştirip paylaşamazsınız; NC lisanslı modelin remix'ini de satamazsınız. Remix yaparken orijinal modele bağlantı vermek, BY koşulunu yerine getirmenin standart yoludur.
Lisansı CC BY ama model bir çizgi film karakteri? Tasarımcı size yalnızca kendi emeğinin hakkını verebilir. Marka, karakter veya logo başkasına aitse, o karakterin baskısını satmak lisanstan bağımsız olarak telif ve marka hakkı sorunudur. Figür, logo ve takım armalarında bu sık görülür.
Ücretli aldığım modelin baskısını satabilir miyim? Ücretli model sitelerinde lisans genellikle kişisel kullanım içindir. Bazı tasarımcılar ayrı bir "ticari lisans" veya üyelik paketi sunar. Satın aldığınız sayfadaki koşulları okuyun.
STL dosyasının kendisini paylaşmak? CC lisanslarında izin varsa atıfla paylaşılabilir. Ücretli modellerin dosyasını paylaşmak neredeyse her zaman yasaktır.
Kendi tasarımımı paylaşırken hangi lisansı seçmeliyim? Başkalarının baskı satmasını istemiyorsanız NC içeren bir lisans, değiştirilmiş sürümlerin de açık kalmasını istiyorsanız SA içeren bir lisans seçin. Herkesin her amaçla kullanmasından memnunsanız CC BY veya CC0 en serbest seçeneklerdir.
Platformlara göre notlar
- Printables: Her modelde lisans, sayfanın bilgi bölümünde yazar. Tasarımcı CC lisanslarından birini veya platformun sunduğu diğer lisans seçeneklerinden birini seçebilir.
- Thingiverse: Lisans model sayfasının altında belirtilir; eski modellerde farklı CC lisansları bir arada görülür, bu yüzden her modelde ayrıca bakmak gerekir.
- MakerWorld: Modelin lisansı sayfada gösterilir; bazı modeller CC lisanslı, bazıları platformun kendi lisans koşullarıyla paylaşılır.
Emin olmadığınızda tasarımcıya mesaj atıp izin istemek en temiz yoldur; birçok tasarımcı küçük ölçekli satışa izin verir veya uygun bir ücret ister. Aldığınız izni yazılı olarak saklayın.
Bu konu genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Türkiye'de fikri haklar 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamındadır; ticari bir iş kuruyorsanız bir avukata danışmak yerinde olur.
