Dış mekanda kullanılacak 3D baskı dekor için en iyi seçim ASA, ikinci seçenek PETG'dir; PLA güneş ısısında yumuşar, UV ışığıyla solar ve kırılganlaşır.
Bahçe süsü, balkon saksısı, kapı numarası, posta kutusu etiketi veya çit dekoru gibi parçalar yıl boyunca güneş, yağmur ve sıcaklık değişimine maruz kalır. İç mekanda yıllarca sorunsuz duran bir PLA parça, güneşli bir balkonda tek yaz geçirmeden şekil değiştirebilir.
Görsel: 3DFound
1. Isı: Güneş altında koyu renkli bir yüzey, hava sıcaklığından çok daha fazla ısınır. Yazın 35 °C bir günde siyah plastik yüzey 60 °C'yi kolayca aşabilir. PLA'nın yumuşamaya başladığı sıcaklık 55–60 °C civarındadır; parça kendi ağırlığı veya vida baskısıyla eğilir.
2. UV ışığı: Ultraviyole ışık plastiğin polimer zincirlerini zamanla parçalar. Sonuç renk solması, yüzeyde tebeşirleşme ve kırılganlıktır. ABS bu konuda özellikle zayıftır ve sararır; ASA ise ABS'ye benzer bir yapıda olup UV dayanımı için geliştirilmiştir.
ASA (akrilonitril stiren akrilat), otomotiv dış parçaları ve dış mekan ekipmanlarında kullanılan bir plastiktir. 3D baskıda:
Kapalı kasası olmayan açık bir yazıcıyla (Ender 3 tipi) küçük ASA parçalar basılabilir ama 10 cm'yi geçen parçalarda köşe kalkması ve katman çatlaması sık görülür.
PETG açık yazıcıda rahat basılır, suya ve neme karşı dayanıklıdır, yumuşama sıcaklığı PLA'dan 20 °C kadar yüksektir. UV dayanımı ASA kadar iyi değildir ama yarı gölgede, saçak altında veya kısa süreli (bir-iki sezon) kullanımda çoğu kullanıcı için yeterlidir. Uzun süre doğrudan güneşte kalacak parçada zamanla renk değişimi ve yüzey matlaşması beklenir.
Görsel: Aaaatu / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
UV korumalı akrilik vernik veya dış cephe sprey boyası, PLA ve PETG parçaların ömrünü uzatır. Boya UV'yi keser ama ısı sorununu çözmez; güneşte ısınan PLA boyalı olsa da yumuşar. Boyamadan önce yüzeyi hafif zımparalayıp astar atmak, boyanın plastikte tutunmasını sağlar.
Kısa süreli dekor (tek bir bayram süslemesi, birkaç haftalık etkinlik) için PLA kullanılabilir. Yıllarca dışarıda kalacak tabela, numara, saksı ve bahçe aksesuarları için ASA, ulaşılabilir değilse PETG tercih edin.
Dış mekandaki parçaları duvara veya çite sabitlerken plastikle metal arasında geniş pul kullanın; sıcaklık değişimiyle genleşen plastik vida başı çevresinden çatlayabilir. Vidaları aşırı sıkmayın. Yılda bir-iki kez parçaları kontrol etmek, ince çatlak veya solma başladığında değişim zamanını gösterir. Kış aylarında donma-çözülme döngüsü, içinde su kalan parçaları en çok zorlayan durumdur; bu yüzden içi boş dekor parçalarında drenaj deliği ve en az 4 duvar, dış mekan ömrünü belirgin şekilde uzatır.
Bahçe süsü, balkon saksısı, kapı numarası, posta kutusu etiketi veya çit dekoru gibi parçalar yıl boyunca güneş, yağmur ve sıcaklık değişimine maruz kalır. İç mekanda yıllarca sorunsuz duran bir PLA parça, güneşli bir balkonda tek yaz geçirmeden şekil değiştirebilir.
Görsel: 3DFound
Güneş iki ayrı sorun yaratır
1. Isı: Güneş altında koyu renkli bir yüzey, hava sıcaklığından çok daha fazla ısınır. Yazın 35 °C bir günde siyah plastik yüzey 60 °C'yi kolayca aşabilir. PLA'nın yumuşamaya başladığı sıcaklık 55–60 °C civarındadır; parça kendi ağırlığı veya vida baskısıyla eğilir.
2. UV ışığı: Ultraviyole ışık plastiğin polimer zincirlerini zamanla parçalar. Sonuç renk solması, yüzeyde tebeşirleşme ve kırılganlıktır. ABS bu konuda özellikle zayıftır ve sararır; ASA ise ABS'ye benzer bir yapıda olup UV dayanımı için geliştirilmiştir.
ASA: dış mekanın standart malzemesi
ASA (akrilonitril stiren akrilat), otomotiv dış parçaları ve dış mekan ekipmanlarında kullanılan bir plastiktir. 3D baskıda:
- Nozul sıcaklığı genelde 240–260 °C, tabla 90–110 °C aralığındadır. Kesin değeri filament üreticisinin etiketinden alın.
- Çekme (warping) eğilimi yüksektir; kapalı kasa (enclosure) neredeyse şarttır. Soğutma fanını düşük tutun (%0–30).
- Baskı sırasında stiren kokusu ve partikül yayar. İyi havalandırılan bir ortamda, yaşam alanından ayrı basın; kapalı kasada karbon/HEPA filtre faydalıdır.
Kapalı kasası olmayan açık bir yazıcıyla (Ender 3 tipi) küçük ASA parçalar basılabilir ama 10 cm'yi geçen parçalarda köşe kalkması ve katman çatlaması sık görülür.
PETG: kolay basılan orta yol
PETG açık yazıcıda rahat basılır, suya ve neme karşı dayanıklıdır, yumuşama sıcaklığı PLA'dan 20 °C kadar yüksektir. UV dayanımı ASA kadar iyi değildir ama yarı gölgede, saçak altında veya kısa süreli (bir-iki sezon) kullanımda çoğu kullanıcı için yeterlidir. Uzun süre doğrudan güneşte kalacak parçada zamanla renk değişimi ve yüzey matlaşması beklenir.
Tasarım ve renk tercihi
Görsel: Aaaatu / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
- Açık renk seçin: Beyaz, krem, açık gri gibi renkler güneşte koyu renklere göre belirgin şekilde daha az ısınır.
- Duvar kalınlığı: Dış mekan parçalarında en az 3–4 duvar ve 5 üst/alt katman kullanın. Su girişini azaltır ve deformasyona direnç sağlar.
- Su birikmesini önleyin: İçi boş dekor parçalarına küçük bir drenaj deliği açın. İçeride kalan su kışın donarak parçayı çatlatabilir.
- Metal bağlantılar: Paslanmaz vida kullanın; galvaniz olmayan vidaların pası açık renkli plastiği lekeler.
Boya ve koruyucu kaplama
UV korumalı akrilik vernik veya dış cephe sprey boyası, PLA ve PETG parçaların ömrünü uzatır. Boya UV'yi keser ama ısı sorununu çözmez; güneşte ısınan PLA boyalı olsa da yumuşar. Boyamadan önce yüzeyi hafif zımparalayıp astar atmak, boyanın plastikte tutunmasını sağlar.
Kısa süreli dekor (tek bir bayram süslemesi, birkaç haftalık etkinlik) için PLA kullanılabilir. Yıllarca dışarıda kalacak tabela, numara, saksı ve bahçe aksesuarları için ASA, ulaşılabilir değilse PETG tercih edin.
Montaj ve bakım
Dış mekandaki parçaları duvara veya çite sabitlerken plastikle metal arasında geniş pul kullanın; sıcaklık değişimiyle genleşen plastik vida başı çevresinden çatlayabilir. Vidaları aşırı sıkmayın. Yılda bir-iki kez parçaları kontrol etmek, ince çatlak veya solma başladığında değişim zamanını gösterir. Kış aylarında donma-çözülme döngüsü, içinde su kalan parçaları en çok zorlayan durumdur; bu yüzden içi boş dekor parçalarında drenaj deliği ve en az 4 duvar, dış mekan ömrünü belirgin şekilde uzatır.
